Το παρακάτω απόσπασμα παρουσιάζει κλινικές όψεις σχετιζόμενες με την χρήση και κατάχρηση κάνναβης.

Α.10. Σύνδρομο υπερέμεσης από κάνναβη

Το σύνδρομο υπερέμεσης από κάνναβη (ΣΥΚ) (Chocron, Zuber, & Vaucher, 2019) αποτελεί σχε­τικά νέα διαγνωστική κατηγορία: Περιγράφηκε για πρώτη φορά το 2004 (Allen και συν., 2004), με αναφορά 9 περιπτώσεων, οι οποίες παρουσίαζαν επαναλαμβανόμενες κρίσεις εμέτων με ναυτία και κοιλιακό άλγος, ανακουφιζόμενα με θερμά λουτρά. Κοινό υπόβαθρο σε όλες τις πε­ριπτώσεις ήταν η παρατεταμένη κατάχρηση κάνναβης. Το ΣΥΚ προβάλλεται πολύ από ενημε­ρωτικούς ιστοτόπους για την κάνναβη, πιθανώς διότι φαίνεται αντιφατικό το γεγονός της δυ­νατότητας πρόκλησης συνδρόμου με εμέτους από την ίδια δρόγη, που χρησιμοποιείται ευρέως για την ανακούφιση από τους εμέτους και τη ναυτία π.χ. της χημειοθεραπείας. Το άλλο εντυ­πωσιακό στοιχείο είναι η ανακούφιση των πασχόντων με πολύ θερμά λουτρά.

Για την αιτιοπαθογένεια, τείνει να επικρατεί η υπόθεση ότι πρόκειται για απορρυθμι­στική διαταραχή του υποθαλάμου. Από την περιοχή αυτή ελέγχονται η θερμορρύθμιση, και, σε μεγάλο βαθμό, η επιθυμία για σίτιση και η αίσθηση του κορεσμού. Επίσης, στον υποθάλαμο υ­πάρχει πληθώρα κανναβινοϋποδοχέων. Η συσχέτιση των υποδοχέων TRPV1 του δέρματος με την ανακούφιση των συμπτωμάτων με τα θερμά λουτρά είναι πολύ ελκυστική, αφού η διέγερσή τους με θερμότητα μεταφέρει ερεθίσματα στον υποθάλαμο (Molinas και συν., 2019), τα οποία υποτίθεται ότι, με μη διευκρινισμένο τρόπο, εξισορροπούν προσωρινά τη διαταραχή που έχει εγκατασταθεί. Η υπόθεση αυτή φαίνεται να υπερτερεί της εναλλακτικής, ότι δηλαδή με την υ­περαιμία του δέρματος ανακατανέμεται προς τα εκεί όγκος αίματος, μετακινούμενος από το πεπτικό.

Η σχετικά νέα αυτή συνδρομική οντότητα, που διαγιγνώσκεται εξ αποκλεισμού, πρέπει να διαχωρίζεται προσεκτικά από άλλες επικίνδυνες οντότητες με εμέτους, αλλά και από ένα παρεμφερές σύνδρομο, το λεγόμενο σύνδρομο κυκλικής έμεσης (ΣΚΕ). Στο ΣΚΕ περιλαμβάνε­ται ετερόκλητη ομάδα υποκείμενων απορρυθμίσεων, μερικές από τις οποίες υπάγονται στις ενδοκανναβινοειδείς ανεπάρκειες (π.χ. η ημικρανία, διαταραχές του αυτόνομου νευρικού συ­στήματος, κ.λπ.), επομένως, φαίνεται ότι το ΣΥΚ και το ΣΚΕ δεν είναι άσχετες μεταξύ τους ο­ντότητες, απλώς χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να αποσαφηνισθούν πλήρως τα όρια κάθε μιας (βλ. σχήμα 20).

Σχήμα 20. Σχηματική εποπτική αναπαράσταση της εικαζόμενης αιτιοπαθογένειας και της σχέσης μεταξύ του ΣΚΕ και του ΣΥΚ (Hasler και συν., 2019). Τα Βέννεια διαγράμματα δηλώνουν ότι κάποια περιστατικά μπορούν να ταξινομηθούν είτε ως ΣΥΚ, είτε ως ΣΚΕ. Απεικονίζονται και οι διάφοροι παράγοντες, οι οποίοι ενδέχεται να επιδρούν σε άλλοτε άλλο βαθμό στην εκδήλωση των δύο συνδρόμων. ΣΚΕ: Σύνδρομο κυκλικής έμεσης, ΣΥΚ: Σύνδρομο υπερέμεσης από κάνναβη, ΕΚΒΣ: Ενδοκαννα­βινοειδές σύστημα, ΥΥΕ: Άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων, SNPs1: Πολυμορφι­σμοί ενός νουκλεοτιδίου στα γονίδια που αναφέρονται

Τα διαγνωστικά κριτήρια, που είναι σε χρήση για το ΣΥΚ, είναι τα εξής [Simonetto και συν., (2012), τροποποιημένα κατά Sorensen και συν., (2017)]:

Κύρια διαγνωστικά γνωρίσματα:

>• Τακτική χρήση κάνναβης για > 1 έτος (74.8%) 

>• Συχνότητα χρήσης τουλάχιστον εβδομαδιαία (97.4%)

>• Σοβαρές κρίσεις εμέτου, με περιοδικά επαναλαμβανόμενο χαρακτήρα (κυκλικότητα) (100%)

>• Ανακούφιση των συμπτωμάτων με πολύ θερμά λουτρά (92.3%)

>• Περιομφαλικό ή επιγαστρικό άλγος (85.1%)

>• Αποδρομή του συνδρόμου με τη διακοπή της χρήσης κάνναβης (96.8%)

>• Απουσία άλλης ουσιώδους παθολογίας, που να δικαιολογεί την κλινική εικόνα.

Επικουρικά χαρακτηριστικά:

>• Ηλικία < 50 ετών

>• Απώλεια βάρους κατά τις κρίσεις > 5Kg

>• Συμπτώματα κυρίως τις πρωϊνές ώρες

>• Εντερικές κενώσεις ανεπηρέαστες

Σύμφωνα με τους Zimmer και συν., (2019), η ασφαλιστική δαπάνη ανά ασθενή μέχρι τη διάγνωση είναι 76920.- δολλάρια ΗΠΑ (USD), ενώ οι Perrotta και συν., (2012) το είχαν προη­γουμένως υπολογίσει σε USD 95000.-

Θεραπευτική προσέγγιση

Από θεραπευτική άποψη, τα αντιεμετικά συνήθως δεν βοηθούν. Το αντιψυχωσικό δρο­περιδόλη αποδίδει καλλίτερα, ενώ ακόμη καλλίτερα αποδίδει η αποχή από THC. Η αποχή από τη χρήση κάνναβης συναντά την αντίθεση των περισσότερων ασθενών, διότι είναι εθισμένοι, και πολλοί έχουν εδραιωμένη την πεποίθηση ότι η χρήση κάνναβης δεν μπορεί να βλάψει, και ότι οι περί του αντιθέτου συστάσεις των ιατρών είναι είτε προκατειλημμένες, είτε προϊόν ά­γνοιας. Η κάνναβη χρησιμοποιείται συχνά από τους πάσχοντες από ΣΚΕ, διότι κανονικά απα­λύνει τα συμπτώματα: Οι αγωνιστές του CB1R μειώνουν την τάση για έμετο με κεντρικό μηχα­νισμό, στον οποίο εμπλέκονται και οι σεροτονινεργικοί υποδοχείς. Σχετικά με τα θερμά λουτρά, η πρόσκαιρη βελτίωση, που αυτά προκαλούν, θεωρείται ότι σφραγίζει τη διάγνωση του ΣΥΚ, όμως και οι μισοί περίπου από τους πάσχοντες από ΣΚΕ παρουσιάζουν βελτίωση με τον τρόπο αυτό, επομένως δεν μπορούμε να θεωρούμε τα θερμά λουτρά ως παθογνωμονικά του ΣΥΚ.

Αιτιοπαθογενετικές απόψεις

Η αιτιολογία και παθογένεια του ΣΥΚ ήταν μέχρι πρό τινος σκοτεινή, και είχε διατυπω­θεί πληθώρα εμφανώς αβάσιμων υποθέσεων. Οι Russo και συν., (2021) αποσαφήνισαν σε πολύ μεγάλο βαθμό το θέμα με την ανακάλυψη ομάδας γενετικών πολυμορφισμών, οι οποίοι συσχετίζονται στενά με το σύνδρομο: Μεταλλάξεις στα γονίδια CYP2C9, COMT2, DRD23, TRPV1 και στο ABCA14. Στο έδαφος αυτών των πολυμορφισμών, η κατάχρηση κάνναβης προ­καλεί κατωρρύθμιση του CB1R, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνεται η δυνατότητα αναστολής της τονικότητας του αντανακλαστικού του εμέτου, η οποία παροδικά ανακουφίζεται από την επι­στράτευση του TRPV1 και των αισθητηριακών του συνδέσεων προς τον υποθάλαμο, που, ως θερμοϋποδοχέας, διεγείρεται με τα θερμά λουτρά.

Από την κλινική μας εμπειρία με περιπτώσεις που χρειάζονται κάνναβη ως φάρμακο σε μεγάλες δόσεις, το ΣΥΚ δεν απασχολεί τους ασθενείς. Φαίνεται ότι η κατάχρηση THC χωρίς επαρκή αντιστάθμιση, τουλάχιστον με CBD (όπως είναι το σύνηθες με την κάνναβη τύπου Ι, που προτιμούν οι ψυχαγωγικοί χρήστες), είναι αυτή που έχει τον αποφασιστικό ρόλο στην εκ­δήλωση του ΣΥΚ, σε συνδυασμό βεβαίως με το γενετικό υπόστρωμα, που περιγράφηκε από τους Russo και συν., (2021). Το ΣΥΚ είναι νοσολογική οντότητα του Τμήματος Επειγόντων Πε­ριστατικών, και αφορά ψυχαγωγικούς χρήστες. Είναι γενικά διάγνωση αποκλεισμού, και, όπως αναφέρθηκε, έχει πολύ μεγάλο κόστος για τους ασφαλιστικούς προϋπολογισμούς μέχρι να δια­γνωσθεί. Τα χρήματα δαπανώνται σε εξετάσεις αποκλεισμού άλλων καταστάσεων και σε νοσή­λεια. Αν λάβει κανείς υπ΄ όψιν και τις περισσότερες από 10 φορές ετησίως, που συνήθως οι α­σθενείς αυτοί επισκέπτονται τα νοσοκομεία μέχρι να διαγνωσθούν, η ασφαλιστική δαπάνη εί­ναι μεγάλη, με τάση να μεγαλώσει περισσότερο, όσο απελευθερώνεται η ψυχαγωγική χρήση. Αναφέρεται ακόμη ότι η εμφάνιση ασθενών με επίμονους εμέτους είχε αυξηθεί μέχρι το 2017 κατά 17.9% από το 2009, έτος κατά το οποίο άρχισε η απελευθέρωση της ψυχαγωγικής χρήσης (Al-Shammari και συν., 2017). Η μεγαλύτερη σειρά παρουσιάστηκε το 2012 από τους Simonetto και συν., (2012), και αριθμούσε 98 ασθενείς.